Piereciosy

12
Mogi艂a poleg艂ych w bitwie powsta艅c贸w.

Mogi艂a poleg艂ych w bitwie powsta艅c贸w.

W Puszczy Knyszy艅skiej, oko艂o 6 km. od Radunina, znajduje si臋 Rezerwat Komotowszczyzna ze wzg贸rzem Piereciosy (Przeciosy), gdzie odby艂a si臋 w dniu 29.04.1863 r. pierwsza bitwa oddzia艂u Walerego Wr贸blewskiego z kozakami, podczas Powstania Styczniowego 1863 r. Przez wzg贸rze to prowadzi czerwony szlak turystyczny Wali艂y Stacja - Sok贸艂ka.
W dniach 27-28.04.2013 r. odby艂a si臋 tu uroczysto艣膰 z okazji 150 lecia Bitwy pod Wali艂ami, gdzie jednym z punkt贸w programu by艂a inscenizacja tej bitwy. Poni偶ej opis bitwy z ksi膮偶ki "Genera艂 Walery Wr贸blewski 1838 - 1908", wydanej z serii "Bitwy - Kampanie - Dow贸dcy".

Tablica na mogile poleg艂ych powsta艅c贸w.

Tablica na mogile poleg艂ych powsta艅c贸w.

Tablica na mogile poleg艂ych powsta艅c贸w.

Inscenizacja Bitwy pod Wali艂ami.

LE艢NE PRELUDIUM

Nie min膮艂 dzie艅, jak rozbito ob贸z, a ju偶 stra偶e przybieg艂y z wie艣ci膮, 偶e wojska carskie s膮 w puszczy. Wr贸blewski nakaza艂 zwin膮膰 ob贸z. Chcia艂 za wszelk膮 cen臋 unikn膮膰 spotkania z oddzia艂ami rosyjskimi, kt贸re musia艂oby si臋 zako艅czy膰 starciem zbrojnym. W tym wypadku dzia艂a艂 zgodnie z rozkazami Komitetu Wile艅skiego, kt贸ry zaleca艂, aby oddzia艂y powsta艅cze nie podejmowa艂y walki, lecz ograniczy艂y si臋, jedynie do przyj臋cia pozycji wyczekuj膮cej i raczej obronnej. Atakowa膰 mo偶na by艂o jedynie rozproszone po puszczach samotne roty. Do bitwy mo偶e doj艣膰 jedynie w wypadku, gdy powsta艅cy zostan膮 zaatakowani znienacka. Wr贸blewski nie czekaj膮c zatem, a偶 Rosjanie przyb臋d膮 na polan臋 pod Lipowym Mostem, szybko wycofa艂 si臋 ze swoim oddzia艂em, nad kt贸rym powiewa艂 ju偶 sztandar powsta艅czy, w g艂膮b puszczy i dopiero w ost臋pie zwanym Starzynka, w miejscu ca艂kowicie bezpiecznym zezwoli艂 na rozbicie obozu. Powsta艅cy po艣piesznie ustawili namioty. Wkr贸tce zapad艂a noc. Mimo 偶e by艂 to koniec kwietnia, wiosna wci膮偶 jeszcze nie dawa艂a zna膰 o swoim przybyciu. Dokucza艂o przejmuj膮ce zimno, a wraz z nadej艣ciem nocy zacz膮艂 pada膰 mokry 艣nieg. Powsta艅cy skuleni drzemali w swoich namiotach, Przed p贸艂noc膮 do obozu Wr贸blewskiego przyby艂o jeszcze 48 powsta艅c贸w ze 艢wis艂oczy z wozami z 偶ywno艣ci膮, tak bardzo potrzebn膮 w obozie.

Nast臋pnego dnia rankiem Walery Wr贸blewski i Onufry Duchy艅ski dokonali przegl膮du broni i ludzi, a potem powsta艅cy wzi臋li si臋 do codziennych zaj臋膰 obozowych. Do wieczora panowa艂 niczym niezm膮cony spok贸j. Wojska rosyjskie ba艂y si臋 zapuszcza膰 w dzikie ost臋py, wol膮c raczej spotkania w otwartym terenie, tote偶 Wr贸blewski spodziewa艂 si臋, 偶e uda mu si臋 przeczeka膰 w ost臋pie bezpiecznie przynajmniej przez kilka dni, dop贸ki nie scementuje przynajmniej w minimalnym stopniu licznego przecie偶 oddzia艂u oraz dop贸ki nie przygotuje ludzi do stawienia oporu nieprzyjacielowi. By艂o jednak inaczej. Gdy tylko zapad艂 wiecz贸r i powsta艅cy zacz臋li przygotowywa膰 si臋 do snu, stra偶e zawiadomi艂y dow贸dc臋 o kr膮偶膮cych po puszczy oddzia艂ach nieprzyjacielskich. B臋dzie bitwa 鈥 powiedzia艂 pu艂kownik Duchy艅ski do stoj膮cego obok Wr贸blewskiego, lecz ten tylko zaprzeczy艂 ruchem g艂owy.

Rycina przedstawiaj膮ca bitw臋.

Rycina z ksi膮偶ki, przedstawiaj膮ca bitw臋 w Piereciosach.

Nie by艂o chwili do stracenia. Szef sztabu wyda艂 polecenie zwini臋cia obozu i wymarszu. Posuwanie si臋 w nocy, przy z艂ej pogodzie, w puszczy, okaza艂o si臋 niezwykle trudne. Powsta艅cy szli ca艂膮 noc i wreszcie rankiem 29 kwietnia 1863 r. zatrzymali si臋 w ost臋pie Komotowszczyzna w Puszczy Sok贸lskiej, w pobli偶u wsi Wali艂y, oddalonej od Bia艂egostoku o 22 km. Tu na wzg贸rzu Piereciosy rozbito ob贸z. Wr贸blewski celowo wybra艂 to w艂a艣nie miejsce na post贸j. Licz膮c si臋 z mo偶liwo艣ci膮 spotkania z wojskami carskimi, kt贸rych w Puszczy Sok贸lskiej by艂o coraz wi臋cej, musia艂 wybra膰 teren stosunkowo najdogodniejszy do obrony. A takie warunki spe艂nia艂 ost臋p Komotowszczyzna. Przed frontem obozu p艂yn膮艂 ruczaj, kt贸ry m贸g艂by odegra膰 wa偶n膮 rol臋 w razie ewentualnego ataku wojsk rosyjskich. Za ruczajem ci膮gn臋艂y si臋 wzg贸rza Piereciosy. Z pozosta艂ych stron ob贸z otacza艂y b艂otniste 艂膮ki, za kt贸rymi znajdowa艂y si臋 inne ost臋py. W dodatku po prawej stronie obozu, w艣r贸d b艂ot, p艂yn臋艂a niewielka rzeczka S艂贸jka. Wydawa艂o si臋 wi臋c, 偶e teren jest doskona艂y do obrony. Wr贸blewski wys艂a艂 tam 1 kompani臋, kt贸r膮 dowodzi艂 kapitan Roman, w celu 膰wiczenia musztry. Po po艂udniu stra偶e donios艂y o kr膮偶膮cych w pobli偶u wojskach nieprzyjaciela. Nie by艂o na co czeka膰. Wr贸blewski zdawa艂 sobie spraw臋, 偶e dalsza ucieczka przed przeciwnikiem jest bezcelowa, poniewa偶 ca艂a puszcza zape艂nia艂a si臋 oddzia艂ami rosyjskimi. Zreszt膮 uwa偶a艂, 偶e tak dobrze wybrany teren do obrony mo偶e si臋 okaza膰 bardzo cenny dla powsta艅c贸w. Zdecydowa艂 wi臋c, 偶e w艂a艣nie tutaj, pod Wali艂ami, jego oddzia艂 przejdzie chrzest bojowy. Trzeba wi臋c by艂o przygotowa膰 ludzi do tej wa偶nej, bo przecie偶 pierwszej potyczki. W obozie panowa艂 nastr贸j - gor膮czkowego wyczekiwania. Powsta艅cy w napi臋ciu ws艂uchiwali si臋 w odg艂osy puszczy, jakby chcieli us艂ysze膰 kroki zbli偶aj膮cego si臋 nieprzyjaciela. Wr贸blewski po kr贸tkim zastanowieniu okre艣li艂 swoim ludziom zadania. Na prz贸d obozu wysun膮艂 strzelc贸w trzeciej kompanii, dowodzonej przez Kiersnowskiego, oraz cz臋艣膰 strzelc贸w z kompanii Romana. Pozostali ludzie pierwszej kompanii otrzymali zadanie zaj臋cia pozycji na za艂amanym prawym skrzydle, natomiast uzbrojeni w bro艅 paln膮 strzelcy z drugiej kompanii porucznika Barancewicza rozsypali si臋 na lewym skrzydle. Wszystkie wozy oddzia艂u 艣ci膮gni臋to i ustawiono na 艣rodku obozu. Powsta艅cy-kosynierzy z wszystkich trzech kompanii zgodnie z poleceniem Wr贸blewskiego ustawili si臋 w tyle obozu pod dow贸dztwem starego Kobyli艅skiego. Mieli oni stanowi膰 rezerw臋 na wypadek, gdyby dosz艂o do walki wr臋cz. Tak rozstawiony oddzia艂 oczekiwa艂 nadej艣cia nieprzyjaciela. Nietrudno odgadn膮膰 nastroje panuj膮ce w obozie. Nikt nie mia艂 poj臋cia, jak liczny b臋dzie oddzia艂 przeciwnika i jakie b臋dzie on mia艂 uzbrojenie. Napi臋cie i zdenerwowanie opanowa艂o powsta艅c贸w. Uparcie nasuwa艂y si臋 pytania: czym zako艅czy si臋 pierwszy b贸j, kto wyjdzie ca艂o z tego starcia? Te same pytania zadawa艂 sobie Wr贸blewski, ale 艣wiadom nastroj贸w powsta艅c贸w wydawa艂 zdecydowane rozkazy i pewny siebie, zdawa艂oby si臋 nieustraszony, kr膮偶y艂 w艣r贸d rozstawionych ju偶 zgodnie z rozkazem ludzi. Dochodzi艂a godzina czwarta po po艂udniu, gdy przed obozem pokazali si臋 Rosjanie.

Mogi艂a poleg艂ych w bitwie powsta艅c贸w.
Tablica na mogile poleg艂ych powsta艅c贸w.
Rycina z ksi膮偶ki, przedstawiaj膮ca bitw臋 w Piereciosach.
Inscenizacja Bitwy pod Wali艂ami.
12
 
Wczoraj:157
Dzi艣:150