Pop贸wka

12

Rys historyczny


Pop贸wka by艂a m艂od膮 wsi膮 - liczy艂a zaledwie 4 chaty i 5 rodzin jednak by艂o to a偶 37 os贸b. Przed II wojn膮 艣wiatow膮 sta艂y na tym terenie ju偶 dwa domy. Te oraz kolejne zbudowane by艂y z drewnianych bali z dachem o czerwonej dach贸wce lub betonowej. Nie by艂o gank贸w, jak i krzy偶a przy drodze. By艂a to ziemia, kt贸r膮 uprawiali r贸wnie偶 mieszka艅cy wsi Pieszczaniki.


Wydarzenia 30.07.1943 r.


W czasie okupacji niemieckiej, w latach 1942-1943, w rejonie wsi Pop贸wka w lesie znajdowa艂 si臋 ob贸z partyzantki radzieckiej. Prowadzili dywersj臋 a okoliczna ludno艣膰 by艂a zmuszona dostarcza膰 partyzantom 偶ywno艣膰, lekarstwa i odzie偶, a tak偶e posiadan膮 bro艅. W odpowiedzi na dzia艂alno艣膰 partyzanck膮 hitlerowcy nasilili masowe wyw贸zki i aresztowania mieszka艅c贸w okolicznych wsi. Hitlerowcy skierowali ekspedycj臋 karn膮, a nie mog膮c wy艂apa膰 partyzant贸w zem艣cili si臋 na mieszka艅cach wsi Pop贸wka. Jak m贸wi Aleksandra Chrzanowska 'chleb dawali i za chleb przepadli' 1. Ofiarami by艂o 10 m臋偶czyzn, 11 kobiet i 16 dzieci. Najstarsza osoba mia艂a 57 lat za艣 najm艂odsza zaledwie rok. Przy 偶yciu pozosta艂a jedna osoba 鈥 El偶bieta Dzienisiuk. Wiele os贸b opowiada r贸偶ne okoliczno艣ci zwi膮zane z jej ocaleniem. Miko艂aj Dzienisiuk, krewny, kt贸ry mieszka艂 z ni膮 po s膮siedzku w Bia艂ymstoku, twierdzi艂, 偶e by艂 to zwyk艂y przypadek 鈥 skoczy艂a w zbo偶e i umkn臋艂a uwadze Niemc贸w.


艢mier膰 ponie艣li: Agata Dzienisiuk, lat 45; Aleksander Dzienisiuk, lat 45; Aleksander Dzienisiuk, lat 5; Anna Dzienisiuk, lat 45; Antonina Dzienisiuk, lat 4; Borys Dzienisiuk, lat 15; Sergiusz Dzienisiuk, lat 6; Elena Dzienisiuk, lat 8; Eugeniusz Dzienisiuk, lat 13; Galina Dzienisiuk, lat 15; Grzegorz Dzienisiuk, lat 22; Helena Dzienisiuk, lat 7-8; Jaryna (Iryna) Dzienisiuk, lat 57; J贸zef Dzienisiuk, lat 57; Julian Dzienisiuk, lat 45; Leokadia Dzienisiuk, lat 2; Leonida Dzienisiuk, lat 10; Lidia Dzienisiuk, lat 12; Luba Dzienisiuk, lat 2; Maria Dzienisiuk, lat 45; Micha艂 Dzienisiuk, (s. Piotra) lat 60; Micha艂 Dzienisiuk, (s. Jakuba) lat 45; Miko艂aj Dzienisiuk, lat m.in. 16; Nina Dzienisiuk, lat 18; Olga Dzienisiuk, lat 50; Raisa Dzienisiuk, lat 15; Walentyna Dzienisiuk, lat 21; Wiera Dzienisiuk, lat 45; W艂odzimierz Dzienisiuk, lat 10; Zinaida Dzienisiuk, lat 18; Konstanty Mojsak, lat 25; Lidia Mojsak, lat 19; Jerzy Mojsak, 1 rok; Aleksy Protopopow, lat 23; Tamara Protopopow, lat 22; Pawe艂 Stankiewicz, lat 45 i Aleksander Zaj膮c, lat 27 2.


W 1946 roku gr贸b ekshumowano, szcz膮tki przewieziono na cmentarz w Kr贸lowym Mo艣cie, gdzie dokonano uroczystego poch贸wku w zbiorowej mogile3.


S膮 trzy miejsca zwi膮zane z Pop贸wk膮: pierwszym jest teren, na kt贸rym istnia艂a wie艣, drugim 鈥 zbiorowa mogi艂a na cmentarzu w Kr贸lowym Mo艣cie, a trzecim - miejsce zamordowania mieszka艅c贸w wsi obok cmentarza 偶ydowskiego pod Gr贸dkiem (ryc. 1). 4 wrze艣nia 1960 r. na terenie by艂ej wsi stan膮艂 kamie艅 pami膮tkowy (ryc. 2). W 1965 r. na cmentarzu w Kr贸lowym Mo艣cie postawiono pomnik z imionami pomordowanych. Monument odnowiono 3 lata temu (ryc. 3). W 1982 r. w wyniku stara艅 spo艂eczno艣ci lokalnej zbudowano r贸wnie偶 pomnik na terenie by艂ej wsi (ryc. 4).


Ryc. 1. Obelisk w okolicach Gr贸dka. (fot. Stanis艂aw Wierzbicki)

Ryc. 2. Kamie艅 pami膮tkowy na terenie Pop贸wki. (fot. Stanis艂aw Wierzbicki)

Ryc. 3. Zbiorowa mogi艂a na cmentarzu prawos艂awnym w Kr贸lowym Mo艣cie. (fot. Daria Szarejko, 7.03.2015 r.)

Ryc. 4. Pomnik na terenie wsi Pop贸wka. (fot. Stanis艂aw Wierzbicki)

1 Pop贸wka 70 lat w pami臋ci [1 p艂yta DVD] Gr贸dek 2013.
2 J. Religa, J. Fajkowski Hitlerowskie zbrodnie na wsi polskiej 1939-1945, Ksi膮偶ka i wiedza, Warszawa 1981
3 Gminne centrum kultury w Gr贸dku, http://gckgrodek.pl/index.php?page=popowka-pamietamy [Dost臋p: 2.06.2015]
12
 
Wczoraj:101
Dzi艣:37